ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਚ ਉਮੀਦ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ

Jagwinder 4
ਉਹ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਖੜੋਤਾ ਸੀ।ਕੋਈ ਦੂਰੋਂ ਗੱਡੀ ‘ਚ ਬੈਠਾ ਉਹਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਫਿਰ ਉਹ ਗੱਡੀ ਵਾਲਾ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ 10 ਰੁੱਪਏ ਦਿੱਤੇ।
ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।
ਉਹਨੇ ਪੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ?
ਜਵਾਬ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਹਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ।
ਬਦਲੇ ‘ਚ ਉਸ ਬੰਦੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ 50 ਰੁਪਏ ਕੱਢੇ,ਫਿਰ 100 ਤੇ ਫਿਰ 500 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਵਧਾਕੇ ਦਿੱਤੇ! ਪਰ ਉਹ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਉਹਨੂੰ ਭੀਖ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ?
ਇਹ ਜਗਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੀ।
ਪਾਤੜਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਜਮਾਂਦਰੂ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਬਾਹਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਬਣੀ ਸੋਚ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹਨੂੰ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਿਆ ਵੇਖ ਭੀਖ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਜਗਵਿੰਦਰ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਡੇ ਜਹੇ ਵਿਕਲਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸੱਜਣ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।ਜਗਵਿੰਦਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ‘ਚ ਉਹਦਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ ਅਸਲ ‘ਚ ਸੋਚ ਅਜਿਹੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਜਗਵਿੰਦਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਸਮਝ ਆਈ ਤਾਂ ਉਹਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰਗੀ ਭਰਿਆ ਤਰਸ ਨਾ ਵਿਖਾਓ।
ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਤਰਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।ਮੈਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਸਾਈਕਲਿਸਟ ਹਾਂ।
ਜਗਵਿੰਦਰ,ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮਾਂ 
ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਆਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਅਸੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵਾਂਗੇ।ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸੰਭਾਲਣਾ ਪਵੇਗਾ।ਤੂੰ ਬਿਜਾਏ ਕਿਸੇ ਦੇ ਬੋਝ ਬਣੇ,ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਆਪ ਕਰਨੀ ਸਿੱਖੇ ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇਗਾ।ਜਗਵਿੰਦਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਚ ਹਰ ਤਾਲੀਮ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੈ।ਜਗਵਿੰਦਰ ਨੂੰ ਰਸੌਈ ਦੀ ਖਾਸ ਖਿੱਚ ਹੈ।ਜਗਵਿੰਦਰ ਰਸੌਈ ਦੀ ਸ਼ੈਲਫ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਗੈਸ-ਚੁੱਲ੍ਹੇ ‘ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਕੜਾਹੀ ਧਰ ਬਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਲਜੀਜ਼ ਸ਼ੈਵਾਂ ਬਣਾਉਦਾ ਅਤੇ ਖਾਂਦਾ,ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਜਗਵਿੰਦਰ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ
ਜਗਵਿੰਦਰ ਆਪਣੀ ਹਰ ਗੱਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਾਦਲੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਉਹਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅੰਦਰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਬੱਸ ਉਹ ਖੁਦ ਲਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਇਸੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਹੀ ਜਗਵਿੰਦਰ ਨੇ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।ਜਗਵਿੰਦਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸੀ।ਬੱਸ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਾਈਕਲ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਗਵਿੰਦਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਈਕਲ ਦਾ ਘਰ ਆਉਣਾ ਇੰਝ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆਂ, ਮਾਪਿਆਂ ਸੋਚਿਆ ਭੈਣ ਨੂੰ ਸਾਈਕਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਵੇ ਅਤੇ ਜਗਵਿੰਦਰ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠਕੇ ਜਾ ਸਕੇ।ਪਰ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿੱਕੇ ਵੀਰ ਦਾ ਜਗਵਿੰਦਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਭੈਣ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗਿਆਂ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਗਵਿੰਦਰ ਸੋਚਦਾ ਸੀ ਕਿ ਡਿੱਗ-ਡਿੱਗਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਲਵਾਂਗਾ।
ਜਗਵਿੰਦਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਈਕਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਸੀ।ਫਿਰ ਚਲਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਸੀ।ਫਿਰ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਂਦਿਆ ਡਿੱਗਦਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਬਣਦਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਰਾਦਾ ਇਹ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਈਕਲ ਦੋੜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਗਵਿੰਦਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ 
ਜਗਵਿੰਦਰ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੈਨਵਸ ‘ਤੇ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ।ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ‘ਚ ਬਤੌਰ ਡ੍ਰਾਇੰਗ ਅਧਿਆਪਕ ਬਹੁਤ ਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਬੇਸ਼ੱਕ ਜਗਵਿੰਦਰ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਨਾਲ ਜਲ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਮਹਿਕਮੇ ‘ਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਜਗਵਿੰਦਰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਅਧਿਆਪਣ ਆਪਣਾ ਕਿੱਤਾ ਬਣਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸੇ ‘ਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰੇ।
ਸੁਫਨਿਆਂ ਭਰੀ ਉਡਾਰੀ 
ਜਗਵਿੰਦਰ ਆਪਣੇ ਸੁਫ਼ਨੇ ਬਤੌਰ ਸਾਈਕਲਿਸਟ ਪੂਰੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਉਹਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਸਹੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਮਦਦ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੈਰਾ ਓਲੰਪਿਕ ‘ਚ ਵੀ ਸਾਈਕਿਲਿੰਗ ਦਾ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀ ਜੋ ਚਾਹੋ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਬੱਸ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਚ ਚੱਲਦੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਅਗਰ ਸੂਰਜ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ ਤੋ ਸ਼ਮਾ ਹੀ ਸਹੀ
ਮੇਰੇ ਸੁਫਨਿਆਂ ‘ਚ ਇਹ ਗੱਲ ਹੀ ਖਾਸ ਹੈ।ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਵੱਡੇ  ਸਮਾਜ ਲਈ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਨਾ ਬਣ ਸਕਾਂ।ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ,ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੁਹੱਲੇ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਬਣ ਜਾਵਾਂ,ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਦਿਲ ਵਾਲੀ ਗੱਲ 
ਜਗਵਿੰਦਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਵਾਰ ਵਾਰ ਡਿੱਗਦੇ ਰਹੋ।ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅੰਦਰ ਅਸਫਲਤਾ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵੱਲ ਵਧਾਵੇਗੀ।ਤੁਸੀ ਕਦੀ ਵੀ ਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰੋ।ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੰਝ ਹੀ ਹੈ।ਪਲ ‘ਚ ਮਾੜੇ ਦਿਨ ਤੇ ਪਲ ‘ਚ ਸੁਨਹਿਰੇ ਦਿਨ,ਪਲ ‘ਚ ਛਾਂ ਤੇ ਪਲ ‘ਚ ਧੁੱਪ ! ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇਸ ਉਤਾਰ ਚੜਾਅ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰੋ।
ਜਿੱਤ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ 
ਜਗਵਿੰਦਰ ਸਟੇਟ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ‘ਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ ਹਨ।3 ਬ੍ਰੇਵੇ ਲਗਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।ਇਹ 208,212,300 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ‘ਚ ਹਰ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਬ੍ਰੇਵੇ  ‘ਚ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਬਰਾਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਇਹਨਾਂ ‘ਚ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਸਮਾਂ 13.5 ਘੰਟੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ 9 ਘੰਟੇ ‘ਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਵਿੰਦਰ ਕੋਨਾਰਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਉੜੀਸਾ ਸਾਈਕਲੋਥੋਨ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ‘ਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਏ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ‘ਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਜਗਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ‘ਚੋਂ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਉਮੀਦ ਵਿਖਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਉਮੀਦ ਦੀ ਇੱਕ ਰੌਸ਼ਨੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ।ਇਸ ਦੌਰ ਅੰਦਰ ਸੰਘਰਸ਼,ਮਿਹਨਤ,ਧੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਨਹੀਂ ਪਰ ਜੇ ਅਸੀ ਖੁਦ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਯਕੀਨ ‘ਚ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।ਜਗਵਿੰਦਰ ਦੇ ਇਸੇ ਹੌਂਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਓਲਪਿੰਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪਿਅਰੇ ਡੀ. ਕਿਊਬ੍ਰਟਿਨ ਇੰਝ ਵੇਖਦੇ ਸਨ ਕਿ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ‘ਚ ਜਿੱਤਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਓਲੰਪਿਕ ‘ਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।ਜਿੱਤਣ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
“The important thing in the Olympic games is not the winning but the taking part.
The important thing in Life is not the triumph but the struggle” 
– Pierre dee Coubertin
Founder of the Olympic games 1896
(ਜਗਬਾਣੀ ਰੇਡੀਓ ‘ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ-ਉਮੀਦ ਦੇ ਬੰਦੇ,ਹਰ ਮੰਗਲਵਾਰ,ਰਾਤ 8 ਵਜੇ)
Jagwinder Singh
Advertisements
Posted in Inspiration, Life, Social Media, Sports | Tagged , , , , , , , | Leave a comment

ਸਿਨੇਮਾ,ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਉਮੀਦ

ਫਿਲਮ ‘ਪਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ’ ‘ਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪਾਨ ਸਿੰਘ ਤੋਮਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀ ਬੰਦੂਕ ਕਦੋਂ ਚੁੱਕੀ ? ਜਵਾਬ ਹੈ ਕਿ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ‘ਚ ਬੰਦੂਕ ਆ ਗਈ।
ਐੱਮ.ਐੱਸ ਸੱਥਿਊ ਦੀ ਫਿਲਮ ਗਰਮ ਹਵਾ ਦਾ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ‘ਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।ਜੇਲ੍ਹ ਗਿਆ,ਲੱਤਾਂ ਤੁੜਵਾਈਆਂ ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਆਈ ਮਲਾਈ ਕੁੱਤੇ ਖਾ ਗਏ।
ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਫਿਰ ਸੁਬਹਾ ਹੋਗੀ ‘ਚ ਇਸ ਨੂੰ ਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ-
ਖੋਲੀ ਭੀ ਛਿਨ ਗਈ ਹੈ
ਬੈਂਚੇ ਭੀ ਛਿਣ ਗਈ ਹੈ
ਸੜਕੋਂ ਪੇ ਘੂੰਮਤਾ ਹੈ ਅਬ ਕਾਰਵਾਂ ਹਮਾਰਾ
ਜੇਬੇ ਹੈਂ ਅਪਨੀ ਖਾਲੀ
ਕਿਉਂ ਦੇਤਾ ਵਰਨਾ ਗਾਲੀ
ਵੋ ਸੰਤਰੀ ਹਮਾਰਾ,ਵੋਹ ਕਾਸਬਾਂ ਹਮਾਰਾ
ਜਿਤਨੀ ਭੀ ਬਿਲਡਿੰਗੇ ਹੈ,ਸੇਠੋਂ ਨੇ ਬਾਂਟ ਲੀ ਹੈਂ
ਫੁੱਟਪਾਥ ਬੰਬਈ ਕਾ ਹੈਂ ਆਸ਼ਿਆਂ ਹਮਾਰਾ
ਸੋਨੇ ਕੋ ਹਮ ਕਲੰਧਰ,ਆਤੇ ਹੈਂ ਬੋਰੀਬੰਦਰ
ਹਰ ਏਕ ਕੁੱਲੀ ਯਹਾਂ ਕਾ ਹੈ ਰਾਜ਼ਦਾਰ ਹਮਾਰਾ
ਤਾਲੀਮ ਹੈ ਅਧੂਰੀ
ਮਿਲਤੀ ਨਹੀਂ ਮਜੂਰੀ
ਮਾਲੂਮ ਕਿਆ ਕਿਸੀ ਕੋ ਦਰਦ-ਏ-ਨਿਹਾਂ ਹਮਾਰਾ…
ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਫਿਜ਼ਾ ਬਹੁਤ ਬਦਲੀ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ ਸਿਆਸੀ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਅੰਦਰ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਡੈਮ ਬਣਾ,ਨਵੀਂਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਾਹਵਾਂ ‘ਤੇ ਤੋਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਲਾਲ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਨਾਅਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਅੰਦਰ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ।ਇੰਦਰ ਗਾਂਧੀ ਤੱਕ ਆਉਂਦੇ ਆਉਂਦੇ ਐਂਮਰਜੈਂਸੀ ਦੇ ਦੌਰ ‘ਚ 1975 ਦਾ ਭਾਰਤ ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ‘ਚ ਕਾਂਗਰਸੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਮੁਕਤ ਤੱਕ ਦਾ ਭਾਰਤ ਪੜਾਅ ਦਰ ਪੜਾਅ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਬਦਲਦਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਗਠਜੋੜ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਤੋਂ ਖੇਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਬਹੁਮਤ ਤੱਕ ਸਮੀਕਰਨ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸਫਰ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਕੈਨਵਸ ‘ਤੇ ਉਤਾਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਦੁਖਦਾਈ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਮਹਾਨ ਫਿਲਮ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਨੇਮਾ ਨੇ ਰਿਚਰਡ ਐਟਨਬਰੋ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨਾ ‘ਚ ਬਣਾਈ ਹੈ।ਅਸੀ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਿਲਮ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕੇ।
ਹਾਲ ਹੀ ਦੀਆਂ ਗੁਜਰਾਤ,ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਚੋਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਮੈਂ ਸਿਨੇਮਾ ‘ਚ ਸਿਆਸੀ ਮਿਜਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।ਇਹ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਰਸੂਖ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਜੋ 1993 ‘ਚ ਸੀ।ਉਹ ਰੁਤਬਾ ਹੁਣ 2017 ‘ਚ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਹੈ।1993 ‘ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ‘ਚ 18 ਸੂਬਿਆਂ ‘ਚ ਸਰਕਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੁਣ ਭਾਜਪਾ ਅਤੇ ਉਹਦੀਆਂ ਭਾਈਵਾਲ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ 19 ਸੂਬਿਆਂ ‘ਚ ਸਰਕਾਰ ਹੈ।ਇਹਨਾਂ 24 ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਸਿਆਸਤ ਬਹੁਤ ਬਦਲੀ ਹੈ ਪਰ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਅਧਾਰਤ ਸਿਆਸਤ ਨਾਲ 1993 ‘ਚ ਵੀ ਨੱਜਿਠਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਇਹੋ ਮਾਹੌਲ ਹੈ।
1975 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ‘ਚ ਕਾਂਗਰਸ ਖਿਲਾਫ ਜਿਸ ਰੋਹ ‘ਚ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇੰਦਰਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ,ਉਸ ‘ਚ ਜਨ ਸੰਘ ਜੋ ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵੱਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਕਬੂਲ ਹੈ ਦਾ ਪੁਖਤਾ ਅਧਾਰ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਰੰਗ ‘ਚ ਹੈ।ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਵਾਮ ਦੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪਸਾਰ ਦੇ ਦੌਰ ਅੰਦਰ ਸਿਆਸੀ ਰੈਲੀਆਂ,ਭੱਵਿਖਵਾਣੀ,ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀਆਂ ਜੁਮਲੇਬਾਜ਼ੀਆਂ ਕੁਝ ਵੀ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਭਾਜਪਾ ਲਈ ਵੀ ਸੋਚਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ।ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਵਧੇਰੇ ਘੋਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਬਿਨਾਂ ਇਸ ਇਲਜ਼ਾਮਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਕਿ ਵੋਟਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ‘ਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੜਬੜ ਹੈ।ਲੋਕਤੰਤਰ ‘ਚ ਅਖੀਰ ਲੋਕ ਹੀ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਹਤਰ ਨਤੀਜੇ ਰੱਖੇ ਹਨ।
ਜਿਸ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਫਿਲਮ ਗਰਮ ਹਵਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੇਬੱਸੀ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਨਬਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਇਸ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ‘ਚ ਰੱਖਕੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।ਦੁਸ਼ਿਅੰਤ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਹੈ ਜੋ ਉਹਨਾਂ 1975 ਦੀ ਐਂਮਰਜੈਂਸੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ‘ਚ ਰੱਖ ਇੰਦਰ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰ ਲਿਖੀ ਸੀ।ਇਸ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅੰਦਰ ਨੰਨੀ ਗੁੜੀਆ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨਦਾਨ ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਸਨ।ਜੇ.ਪੀ ਇੰਦਰਾ ਨੂੰ ਗੁੜੀਆ ਕਹਿ ਬਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਇੱਕ ਗੁੜੀਆ ਕੀ ਕਈ ਕਠਪੁਤਲੀਓਂ ਮੇਂ ਜਾਨ ਹੈ
ਆਜ ਸ਼ਾਇਰ ਯੇ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਕਰ ਹੈਰਾਨ ਹੈ
ਇਸੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ੇਅਰ ਹੈ-
ਮਸਲਹਤ ਆਮੇਜ਼ ਹੋਤੇ ਹੈ ਸਿਆਸਤ ਕੇ ਕਦਮ
ਤੂੰ ਨਾ ਸਮਝੇਗਾ ਅਭੀ ਤੂੰ ਅਭੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈ
ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਅਜੇ ਵੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਕਾਇਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਨੁਕਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।ਜੋ ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ‘ਚ ਵਿਖਿਆ ਉਹ ਅਮਿਤ ਮਸੂਰਕਰ ਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਨਿਊਟਨ’ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਨੁਕਤਾ ਹੈ।ਨਿਊਟਨ ਫਿਲਮ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਦੌਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਭਾਜਪਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹਰ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ,ਸਮਾਜਿਕ,ਧਾਰਮਿਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨੋਟਬੰਦੀ,ਜੀ.ਐੱਸ.ਟੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆ ‘ਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰ ਘੇਰਕੇ ਰੱਖਣਗੇ।ਇਸ ਡਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਆਉਣਾ ਹੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਕਲਪਨਾ ਸਾਡੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵੇਖੀ ਸੀ।
ਫਿਲਮ ‘ਨਿਊਟਨ’ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਵਾਦ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਤਾਕਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਹੈ।ਉੱਪਰੋਂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਅੰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸਧਾਰਣ ਮਜ਼ਦੂਰ ਉਹਦੇ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਹੀ ਕਰੇਗੀ।ਗੁਰਤਾਕਰਸ਼ਨ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸਥਾਰ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੜੇ ਸੁੱਚਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜਾ ਫਿਲਮ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੋਣਾ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ।ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਸਲ ਸ਼ੋਸ਼ਾ ਹੈ।ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੋਕੇ ਅਸੀ ਕੋਈ ਅਹਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੌਰ ਅੰਦਰ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹੋ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਲੋਕ ਹਤੈਸ਼ੀ ਹੋਣ ਦੀ ਜੁਮਲੇਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੁਭਾਅ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।ਇਸ ਦਾ ਰੋਲਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ।
ਦੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਲਈ ਕੁਝ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕਿਉਂ ਹੈ।ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਮਸਲਿਆਂ ‘ਚ ਘਿਰੀ ਇਸ ਦੌਰ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਫਿਜ਼ਾ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਇਹ ਅਧਾਰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਅਖ਼ਲਾਕ ਨੇ ਸਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ਨੁੰਮਾ ਰੁੱਤ ਨੂੰ ਮਾਣ ਰਹੇ ਹੋਣਾ ਸੀ।ਫਿਰ ਲਵ ਜਿਹਾਦ ਜਿਹੇ ਮਸਲੇ ਬੇਮਾਇਨੇ ਹੋਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਲਾਈਵ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾਉਂਦੀ ਰਾਜਸਥਾਨ ‘ਚ ਕਿਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਰਹੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ।
ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਰਦਵਾਜ ਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਮਟਰੂ ਕੀ ਬਿਜਲੀ ਕਾ ਮੰਡੋਲਾ’ ਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਚਿਹਰਾ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਉਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬਣੇਗਾ।ਸੋ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮੰਦਰ ‘ਚ ਇਹਨਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
Politics and Cinema
Posted in Cinema, History, Politics, Religion | Tagged , , , , , | Leave a comment

ਮਹਾਨ ਫਲਸਫਿਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ‘ਬਿਹਾਰ’

ਬਿਹਾਰ ਡਾਇਰੀ
“ਗਰਵ ਸੇ ਕਹੋ ਹਮ ਬਿਹਾਰੀ ਹੈਂ।”
ਇਸ ਮਾਣ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦੇ ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਬਿਹਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਜਗਬਾਣੀ ਟੀਮ ਸੰਗ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ।ਅਸੀਂ ਕੈਮਰਾਮੈਨ ਸਤਨਾਮ ਅਤੇ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਡੋਗਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ 351ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜੇ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ‘ਚ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਾਂ।
ਇਸ ਪਛਾਣ ਸੰਗ ਮਾਣ ਨਾਲ ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਹਰ ਬਾਸ਼ਿੰਦਾ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਸੜਕਾਂ,ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ,ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ,50 ਫੀਸਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ‘ਚ ਬੀਬੀਆਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਮਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਹੁਣ ਦੀ ਹੈ।ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ 1975 ਦੇ ਸਾਲਾਂ ‘ਚ ਪਹੁੰਚਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਰੰਗਾ-ਬਿੱਲਾ
ਕਾਂਗਰਸੀ ਪਿਓ ਕਵੀਰਾਜ ਰਾਮ ਲਖਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁੱਤ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨਵੇਂ ਰੰਗ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ‘ਚ ਰੰਗਿਆ ਗਿਆ।ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮ ਮਨੋਹਰ ਲੋਹੀਆ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦ ਮੋਹ ਰਿਹਾ ਸੀ।1951 ‘ਚ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਬਖਤਿਆਰਪੁਰ ‘ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਦੋ ਖਾਸ ਚਿਹਰੇ ਸਨ।ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਦੋ ਰੰਗ ਨਿਤੀਸ਼ ਤੇ ਦੂਜੇ ਲਾਲੂ ਹਨ।
18 ਮਾਰਚ 1974 ਨੂੰ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ‘ਚ ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਣ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੂਬੇ ਗੁਜਰਾਤ ‘ਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚਿੰਮਣ ਬਾਈ ਪਟੇਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਵ ਨਿਰਮਾਣ ਅੰਦੋਲਣ ਜ਼ੋਰ ਫੜ੍ਹ ਗਿਆ।ਐੱਲ.ਡੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਅੰਦੋਲਣ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਮਾਹੌਲ ‘ਚ 100 ਜਣਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ,3000 ਜ਼ਖਮੀ ਅਤੇ 8000 ਤੋ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਧਰ ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਅਬਦੁੱਲ ਗਫੂਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਖਿਲਾਫ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅੰਦੋਲਣ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਲੈ ਗਿਆ।ਇਸ ਅੰਦੋਲਣ ਨੂੰ ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਸਾਥ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਇੰਦਰਾ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਣ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤਾਰੀਫ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।1975 ਦੀ ਐਂਮਰਜੈਂਸੀ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਪਿੱਛੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ‘ਚ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਸਨ।ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅੰਦਰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਮਸਲਣ ਜਾਰਜ ਫਰਨਾਂਡਿਜ਼ ਨੇ 100 ਰੇਲਵੇ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਰੇਲ ਹੜਤਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।ਅਜਿਹਾ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ‘ਚ ਐਂਮਰਜੈਂਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣੀ।ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਸਫਰ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਵਧਿਆ।ਛਪਰਾ ਤੋਂ 1977 ‘ਚ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਗਏ ਪਰ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਖੜ੍ਹੇ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1980 ‘ਚ ਨਿਤੀਸ਼ ਫਿਰ ਹਾਰ ਗਏ।ਅਖੀਰ 1985 ‘ਚ ਜਾਕੇ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਿੱਤ ਨਸੀਬ ਹੋਈ।1987 ‘ਚ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬਿਹਾਰ ਯੁਵਾ ਲੋਕ ਦਲ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਮਿਲੀ ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ 1990 ‘ਚ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।
ਬਿਹਾਰ ਅੰਦਰ ਨਿਤੀਸ਼ ਲਾਲੂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਰੰਗਾ-ਬਿੱਲਾ ਦੀ ਜੋੜੀ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਨਿਤੀਸ਼ ਨੂੰ ਲਾਲੂ ਦਾ ਚਾਣਕਿਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਅੰਦਰ ਜਿਹੜੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਉਹ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕੇ।ਪਿਛੜਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ,ਫਿਰਕੂਵਾਦ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੋਲਨਾ ਅਤੇ ਅਡਵਾਨੀ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ‘ਚ ਚੱਲੀ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਨੇ ਰੋਕ ਕੇ ਵੱਡਾ ਰੁਤਬਾ ਪਾਇਆ ਸੀ।ਉਹ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਮਸੀਹਾ ਸਨ।ਪਰ ਇਹ ਸਿਆਸਤ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਉਭਾਰਕੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ।ਚਾਰਾ ਘੋਟਾਲੇ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਬਿਹਾਰ ਅੰਦਰ ਵਾਰਦਾਤਾਂ,ਲੁੱਟਾਂ ਖੋਹਾਂ ‘ਚ ਲਾਲੂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਦੌਰ ‘ਚ ਬਿਹਾਰ ਗੌਰਵ ਉਭਰਕੇ ਨਾ ਆ ਸਕਿਆ।ਬੇਸ਼ੱਕ ਨਿਤੀਸ਼ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲਾਲੂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੇ।ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਦਾ ਲਕਬ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਪਰ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਤਮਾਮ ਚਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਬਿਹਾਰ ਗੌਰਵ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਮਾਣ ਨੂੰ ਉਭਰਣ ਦੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਪਸਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਅਰੁਣ ਸਿਨਹਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ Nitish Kumar & the Rise of Bihar ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰਸ਼ਨ ਠਾਕੁਰ ਦੀ ਕਿਤਾਬ Single Man ਪੜ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।ਸੋ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਅਸੀ ਜਗਬਾਣੀ ਟੀਮ ਨੇ ਜੋ ਬਿਹਾਰ ਵੇਖਿਆ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।
ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਬਿਹਾਰ 
1984 ਦੇ ਦੌਰ ‘ਚ ਇੱਥੇ 10000 ਦੇ ਲੱਗਭਗ ਸਿੱਖ ਸਨ।ਪਰ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ‘ਚ ਸਿੱਖ ਮੁੜ ਪੰਜਾਬ ਆ ਵੱਸੇ।ਹੁਣ ਬਿਹਾਰ ਅੰਦਰ 5000 ਦੇ ਲੱਗਭਗ ਸਿੱਖ ਹਨ।ਆਖਰ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਚੰਦ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ 350 ਸਾਲਾਂ ਗੁਰਪੁਰਬ ਲਈ ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ 400 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।ਇਸ ਸਾਲ ਬਿਹਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 100 ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਇਹਦਾ ਜਵਾਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਸਿਰਫ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲਣੀ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਮੰਚ ਤੋਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡਾ ਬਿਹਾਰ ਗਰੀਬ ਸੂਬਾ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੁਝ ਹੈ ਜੋ ਨਿਤੀਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾਚਾਰੀ ਨਾਲ ਦਿੱਲੋਂ ਸਾਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਗੰਦਾ ਬਿਹਾਰ,ਗਰੀਬ ਬਿਹਾਰ,ਗੁੰਡਾ ਬਿਹਾਰ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪੂਰੇ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਾਲ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਆਟੋ ਚਾਲਕ ਅਰੁਣ ਮਿਸ਼ਰਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੁਰਮ,ਗਰੀਬੀ,ਅਣਪੜ੍ਹਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਘਾਟਾਂ ਤਾਂ ਹਰ ਸੂਬੇ ‘ਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਪਰ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਲੈਕੇ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਦ੍ਰਿੜ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲਣੀ ਹੈ।ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਆਕੇ ਕਿਵੇਂ ਦਾ ਲੱਗਾ ? ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਹੀਏ ? ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਹਰੇ ਭਰੇ ਕਹਾਉਂਦੇ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਗਮ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ‘ਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਣ ਦੇ ਰੁੱਖੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ‘ਚ ਕਾਫੀ ਔਕੜਾਂ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਦੀ ਛੱਤ ‘ਤੇ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਫਲੈਕਸ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ।ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਕਿੰਨੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਸੀ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ‘ਚ ਮਸੀਤ ਦੇ ਬਾਹਰ ਮੁਸਲਿਮ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ‘ਤੇ ਲੰਗਰ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਬਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ,ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਫਿਰਕੂਵਾਦ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵੀ ਹਨ।
ਰਾਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹਿੰਦੂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਬੱਸ ਅੰਦਰ ਬੈਠੇ ਉਹ ਇੱਕਲੇ ਇੱਕਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਦੋਸਤ ਰਾਜ ਸ਼ੇਖਰ ਦਾ ਫੋਨ ਆਇਆ।
“ਮੇਰੇ ਹਾਥ ਮੇਂ ਜੋ ਕੜਾ ਹੈ ਯੇ ਮੈਨੇ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਸੇ ਲੇਕਰ ਹੀ ਪਹਿਨਾ ਥਾ ਔਰ ਮੈਂ ਏਕ ਬਾਤ ਕਹਿਨਾ ਚਾਹੁੰਗਾ।ਮੁਝੇ ਬਿਹਾਰੀ ਹੋਨੇ ਪਰ ਗਰਵ ਹੈ ਔਰ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੁਝੇ ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ ਬਿਹਾਰੀ ਲਗਤੇ ਹੈ।ਉਨਕਾ ਜਨਮ ਹਮਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪੇ ਹੋਨਾ ਹਮਾਰਾ ਗਰਵ ਹੈ।”
ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਖੰਗਾਲਦਾ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ‘ਚ ਤੰਨੂ ਵੇਡਸ ਮੰਨੂ ਭਾਗ ਇੱਕ,ਦੋ ਅਤੇ ਕਰੀਬ ਕਰੀਬ ਸਿੰਗਲ ਦਾ ਗੀਤਕਾਰ ਰਾਜ ਸ਼ੇਖ਼ਰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਬਿਹਾਰ ਸਕੂਲ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ‘ਚ ਸਕੂਲ ‘ਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ।ਫਿਰ ਪਟਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਆਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ।
ਰਾਜ ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨੰਗੇ ਸਿਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ ਅੰਦਰ ਜਾਓ।ਇੰਝ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਬੰਦਾ ਅੰਦਰ ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨੂੰ ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ।ਪਰ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ‘ਚ ਲੰਗਰ ਖਾਂਦੇ ਜਾਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਰਦਾ,ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਮਿੱਟਦਾ ਹੈ।
ਰਾਜ ਸ਼ੇਖਰ ਬਿਹਾਰ ਅੰਦਰ ਚਰਚਿਤ ਨਾਮ ਹੈ।ਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਅੰਦਰ ‘ਬਿਹਾਰ ਮੇਂ ਬਹਾਰ ਹੋ,ਨੀਤਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ ਹੋ’ ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।ਰਾਜ ਦੇ ਲਿਖੇ ਇਸ ਗੀਤ ‘ਚੋਂ ਹੀ ‘ਨੀਤਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ’ ਹਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਬਣੀ ਸੀ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ 60 ਸਾਲਾਂ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਛੇਵੀਂ ਵਾਰ ਆਏ ਹਨ।ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਆਓ ਭਗਤ ਵੇਖ ਬੇਹੱਦ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕਹਿੰਦੇ,“ਪੁੱਤਰ ਜੀ ਆਹੋ ਜੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਲਾਹਾ ਬਿਹਾਰੀ ਲੈ ਰਹੇ ਨੇ,ਇਹ ਕਮਾਲ ਆ।ਹਾਡੇ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਸਮਾਗਮਾਂ ‘ਚ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ‘ਚ ਏਨੀ ਹਲੀਮੀ ਕਿੱਥੇ ? ਮੁਫਤ ਬੱਸ ਸੇਵਾ,ਸਸਰੀ ਕਾਲ ! ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਆਹ ਸਭ ਸੁਣਕੇ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬ ਈ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਇਹਨਾਂ ! ਰੱਬ ਕਰੇ  ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਣ !”
ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਬਦਲ ਰਹੀ ਤਸਵੀਰ ਲਈ ਪੂਰੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।ਨਿਤੀਸ਼ ਆਪਣੇ ਇਹਨਾਂ ਸੰਕਲਪਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਿਹਾਰ ਅੰਦਰ ਲਾਲੂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।ਜਿਹੜੇ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਅਸੀਂ ਬਿਹਾਰ ‘ਚ ਸਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਹੀ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਅਹਿਮ ਫੈਸਲਾ ਆਉਣਾ ਸੀ।ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਨੂੰ 2 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ।ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਸਾਰੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ‘ਚ ਦੋ ਦੋ ਸਫਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵੇਰਵੇ ਸਹਿਤ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸਨ।ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਮਸੀਹਾ ਲਾਲੂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਯਾਦਵ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਿਹਾਰੀ ਮਨਾਂ ‘ਚ ਅਜਿਹੇ ਹੰਭਲੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹੀ ਉੱਭਰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਆ ਗਏ ਹਨ।ਪਰ ਨਿਤੀਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਖੁਦ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀ ਚਣੌਤੀਆਂ ਹਨ।ਅੱਧੇ ਅਧੂਰੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਪੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਸ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੈ ਉਹ ਨਦੀ ਗਹਿਰੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ।ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਤੱਟ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ‘ਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਹੱਡ ਰੁਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ,ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿਸ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਘੜ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਵੇਖਣਾ ਹੀ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਹੋਰ ਬੇਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ।ਇਹ ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਸ਼ਰਥ ਮਾਂਝੀ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚੀਰਕੇ ਰਾਹ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਮਹਾਂਵੀਰ ਜੈਨ ਦਾ ਜਨਮ,ਨਿਰਵਾਣ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਇਸੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਹੋਇਆ।ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜਾ ਜਿੰਨੇ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਬਿਨਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਧਰਤੀ ਇਹ ਬਿਹਾਰ ਹੈ।ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਤ ਸਿਪਾਹੀ,ਮਹਾਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਜਨਮ ਭੂਮੀ ਇਹ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ।ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹਰ ਬਿਹਾਰੀ ਅੰਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਇੱਥੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲੈਕੇ ਭੱਵਿਖ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਰਾਸ਼ਦਾ ਹੈ।
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
ਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ
Bihar Diary

This slideshow requires JavaScript.

Posted in Heritage, History, Politics, Religion, Social Media, Society | Tagged , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

ਦਾਗ਼ ਵਾਲਾ ਚੰਨ

om-puri-1

ਕੋਈ ਵੀ ਦਾਗ ਚੰਨ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਮਿਜਾਜ਼ ਨੂੰ ਛਿੱਥਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ।ਓਮ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਖੁਦ ਦੀਆਂ ਤਮਾਮ ਘਾਟਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੁਨਰ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਦਰਅਸਲ ਕੀ ? ਯਕੀਨਨ ! ਓਮ ਪੁਰੀ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈ।ਚੰਨ ਵਾਂਗੂ ਰੌਸ਼ਨ ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਚ ਕੁਝ ਸੱਚੇ ਦਾਗ਼।ਓਮ ਪੁਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।ਖੁਸ਼ਬੋ ਉਹਦੇ ਹੁਨਰ ਦੀ ਪਰ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਨਿਰੇ ਕੰਡਿਆ ਭਰੇ।ਓਮ ਪੁਰੀ ਦੀ ਘਰ ਵਾਲੀ ਨੰਦਿਤਾ ਪੁਰੀ ਜੋਕਿ ਪੇਸ਼ੇ ਵੱਜੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਉਹਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਓਮ ਪੁਰੀ ‘ਤੇ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਅਨਲਾਈਕਲੀ ਹੀਰੋ : ਦੀ ਸਟੋਰੀ ਆਫ ਓਮ ਪੁਰੀ ‘ਚ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਓਮ ਪੁਰੀ ਦੇਵਤਾ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।2013 ‘ਚ ਨੰਦਿਤਾ ਪੁਰੀ ਨੇ ਹੀ ਓਮ ਪੁਰੀ ਖਿਲਾਫ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਐੱਫ.ਆਈ.ਆਰ ਕਰਵਾਈ ਸੀ।ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ‘ਤੇ ਹੋ ਰਹੀ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ‘ਤੇ ਲਾਈਵ ਓਮ ਪੁਰੀ ਦੀ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਟਿੱਪਣੀ ‘ਚ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ ਸੀ।ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓਮ ਪੁਰੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਅਜ਼ਾਦ ਜਾਂ ਜਕੜੇ ਮਨਾਂ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦੀਆਂ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਤ ਕਰ ਸਕਣ।ਕਿਉਂ ਕਿ ਓਮ ਪੁਰੀ ਸਿਰਫ ਏਨਾ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੰਗ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਸਲੇ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਟੂਡਿਓ ‘ਚ ਬੈਠ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ‘ਚ ਵੰਡੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕਰੋ।
ਓਮ ਪੁਰੀ ਹੋਰਨਾਂ ਬੰਦਿਆ ਜਿਹਾ ਹੀ ਸੀ।ਪਰ ਉਹਦਾਂ ਕੰਮ ਉਹਨੂੰ ਬਾਕੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।1975 ਦੀ ਜਿਸ ਐਂਮਰਜੈਂਸੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਕਿ ਸਿਆਸਤ,ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਅੰਦਰ ਇਹਦੀ ਛੋਹ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ।ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ‘ਚ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੈਰਲਲ ਸਿਨੇਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੰਗ ਵਿਖਾਇਆ।ਸ਼ਿਆਮ ਬਨੇਗਲ,ਗੋਵਿੰਦ ਨਹਿਲਾਨੀ ਇਸ ਕਤਾਰ ‘ਚ ਸਨ ਅਤੇ ਓਮ ਪੁਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਅਦਾਕਾਰ।
ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਹ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸੁਫਨਾ ਜੋ ਸਮਾਂ ਬੀਤਦੇ ਹੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਬਰਬਾਦ ਸੁਫਨੇ ‘ਚ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।ਸਿਨੇਮਾ ਨੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਐਂਗਰੀ ਯੰਗ ਮੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜੇ ਅਮਿਤਾਬ ਬੱਚਨ ਦੀ ਜੰਜੀਰ ਸੀ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਓਮ ਪੁਰੀ ਦੀ ਅਰਧ ਸੱਤਿਆ ਸੀ।ਆਮ ਬੰਦਾ ਹੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਅਸਲ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਆਮ ਚਿਹਰਾ ਹੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਹੀਰੋ ਬਣ ਗਿਆ।ਅਜਿਹੇ ‘ਚ ਓਮ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਉਸ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਕੇ ਉੱਭਰੇ।ਓਮ ਪੁਰੀ ਦਾ ਅਰਧ ਸੱਤਿਆ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਬ ਬੱਚਨ ਦਾ ਜੰਜੀਰ 2002 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆ ‘ਚ ਆਕੇ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਗੋਵਿੰਦ ਨਹਿਲਾਨੀ ਦੀ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਦੇਵ’ ‘ਚ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।ਪੁਲਿਸ ਬਨਾਮ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਬਨਾਮ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਵਹਿਸ਼ਤ ਭਰੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਬੇਹਤਰੀਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਓਮ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾਬ ਬੱਚਨ ਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਓਮ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਮੰਨੋ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਆਫ ਬੀਟ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਨਾਲੋਂ ਨਾਲ ਵੇਖਣਾ।ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅੰਦਰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਓਮ ਪੁਰੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਫਿਲਮਾਂ ‘ਚ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਧਾਰ ਦਿੱਤਾ।ਓਮ ਪੁਰੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਵਰਲਡ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਲਵਾ ਸਕਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਆਕੇ ਅਜਿਹਾ ਅਧਾਰ ਇਰਫਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ।ਓਮ ਪੁਰੀ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸੈਮ ਐਂਡ ਮੀ,ਸੀਟੀ ਆਫ ਜੋਏ,ਦੀ ਗੋਸਟ ਆਫ ਡਾਰਕਨੇਸ,ਮਾਈ ਸਨ ਦੀ ਫੈਨੇਟਿਕ,ਈਸਟ ਇਜ਼ ਈਸਟ ਤੋਂ ਲੈਕੇ 2014 ਦੀ ਸਟੀਵਨ ਸਪੀਲਬਰਗ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਹੰਡਰਡ ਫੁੱਟ ਜਰਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਸ ਕੋਲ ਆਕ੍ਰੋਸ਼,ਆਰੋਹਨ,ਧਾਰਾਵੀ,ਆਸਥਾ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਹਨ।ਸ਼ਿਆਮ ਬਨੇਗਲ,ਗੋਵਿੰਦ ਨਹਿਲਾਨੀ,ਕੁੰਦਨ ਸ਼ਾਹ,ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ‘ਚ ਓਮ ਪੁਰੀ ਖਾਸ ਜਗ੍ਹਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।ਗੋਵਿੰਦ ਨਹਿਲਾਨੀ ਅਤੇ ਸਿਆਮ ਬਨੇਗਲ ਨਾਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਓਮ ਪੁਰੀ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ‘ਚ ਉਹਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਸੰਵਾਦ ਅਦਾਇਗੀ ਹੀ ਉਹਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ‘ਚ ਮੈਨੂੰ ਬਾਸੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਆਸਥਾ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਹੁਤ ਕਮਾਲ ਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਰਦ ਔਰਤ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਘਰਵਾਲੀ ਦੀ ਉਸ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ‘ਚ ਕੁਝ ਬੇਹਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸੁਫਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇਹ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਅਸਲ ‘ਚ ਬਾਸੂ ਭੱਟਚਾਰੀਆ ਦੀ ਇਹ ਲੜੀਦਾਰ ਫਿਲਮਾਂ ‘ਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੁਰਾਣੇ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਵੱਲ ਨੂੰ ਬਦਲ ਰਹੇ ਸਮਾਜ ‘ਚ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਨੁਕਤੇ ਦਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਕੜੀ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਖਿੱਚੋਤਾਨ ਅੰਦਰ ਕੀ ਵਿਹਾਰ ਹੈ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਫਿਲਮਾਂਕਣ ਸੀ।ਇਸ ਉੱਪਰ ਸਮਾਜ,ਮਰਦ-ਔਰਤ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਆਸਥਾ ਕਮਾਲ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਅਧਾਰ ਦੇਣ ‘ਚ ਓਮ ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਰੇਖਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਹੈ।
ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਾਚਿਸ ਦਾ ਓਮ ਪੁਰੀ ਵੇਖ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਬੰਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਕੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੈ।ਮਾਚਿਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਓਮ ਪੁਰੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ‘ਚ ਪਟੜੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਸਾਡਾ ਹੱਕ ਬਨਾਮ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਲੰਘਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੇ ਰੌਲੇ ‘ਚ ਗਵਾਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਸ ਦੌਰ ਅੰਦਰ ਦਬਾਈ ਅਵਾਜ਼ ਦੇ ਆਕ੍ਰੋਸ਼ ਨੂੰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਨੇ ਜਿੰਨੇ ਕਮਾਲ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਇਆ ਹੈ ਉਸੇ ਅੰਦਾਜ਼ ‘ਚ ਓਮ ਪੁਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਹੋ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਦਾਕਾਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।
ਓਮ ਪੁਰੀ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਜੇ ਅਰਧ ਸੱਤਿਆ,ਆਕ੍ਰੋਸ਼ ‘ਚ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਲਾਮਾਲ ਵੀਕਲੀ,ਚਾਚੀ 420 ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ‘ਚ ਹਾਸਰਸ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਓਮ ਪੁਰੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ‘ਚੋਂ ਮਿਰਜ਼ਿਆ ਅਤੇ ਬਜਰੰਗੀ ਬਾਈਜਾਨ ਵੀ ਯਾਦ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।ਚਾਹੇ ਇਹ ਫਿਲਮਾਂ ਓਮ ਪੁਰੀ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਓਮ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅੱਖੋਂ ਪਰੋਖੇ ਕਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
ਸੋ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਲੋਕ ਮਰਕੇ ਤਾਰੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਾਗ ਵਾਲਾ ਚੰਨ ਸੀ।ਇੱਕ ਬੇਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰ।ਜੀਹਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਸਥਾ ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਮਰ,ਆਕ੍ਰੋਸ਼ ਦਾ ਭੀਕੂ,ਅਰਧ ਸੱਤਿਆ ਦਾ ਆਨੰਤ ਵੇਲਾਨਕਰ,ਮਾਚਿਸ ਦਾ ਸਨਾਤਨ,ਦੇਵ ਦਾ ਤੇਜਿੰਦਰ ਖੋਸਲਾ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।ਉਹਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਰਸੂਖ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।ਚੰਨ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਅਤੇ ਲੌਂਗ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰ ਅੰਦਰ ਉਹਦੇ ਤਕੀਆ ਕਲਾਮ ਰੂਪੀ ਸੰਵਾਦ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰਹਿਣਗੇ।ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ ਦੇ ਤਮਸ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਟੀਵੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ‘ਭਾਰਤ ਏਕ ਖੋਜ’ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਉਹਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਹਿੱਸਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।ਜਦੋਂ ਅੱਜ ਫਿਲਮ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਵੱਡੀ ਬਹਿਸ ਹੈ।ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸ਼ਿਆਮ ਬਨੇਗਲ ਦੇ ਨਾਟਕ ‘ਭਾਰਤ ਏਕ ਖੋਜ’ ‘ਚ ਵੀ ਹੈ।ਮਲਿਕ ਮਹੁੰਮਦ ਜਯਾਸੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੇ 1540 ਦੇ ਮਹਾਂ-ਕਾਵਿ ‘ਪਦਮਾਵਤ’ ‘ਤੇ ਪੂਰੇ ਐਪੀਸੋਡ ‘ਚ ਅਲਾਊਦੀਨ ਖਿਲਜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ‘ਚ ਓਮ ਪੁਰੀ ਸਨ।ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਵੀ ਪਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਓਮ ਪੁਰੀ ਦਾ ਉਹ ਦੌਰ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਤਾਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਸਮਝਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ !

ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
http://jagbani.epapr.in/c/25091351

ਓਮ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ 6 ਜਨਵਰੀ ਪਹਿਲੀ ਬਰਸੀ ‘ਤੇ

Om Puri

Posted in Cinema, Life, Politics, Religion | Tagged , , , , , , , , , | Leave a comment

ਨ੍ਹੇਰੇ ‘ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਚਾਨਣ ਭਰੀ ਕੁੜੀ 

This slideshow requires JavaScript.

8 ਦਿਸੰਬਰ 2011 ਦਾ ਠੰਡ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸਿਰਫ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਦਸਤਕ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਾਨਮੱਤੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਪਲੀਤ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ।ਇਹ ਦਿਨ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮਨਫੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ‘ਚ ਪਏ ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਅਬਦਾਲੀ ਫੌਜਾਂ ਤੋਂ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਪੱਤ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਫਿੱਕੇ ਪੈ ਗਏ ਸਨ।ਗਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ ਪੰਡਿਤ ਕਾਸ਼ੀਂ ਰਾਮ ਮੰਡੋਲੀ ਜੀ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅੰਦਰ ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇ ਅਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਦਾ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਲਈ,ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਸੀ।
ਮੋਰਿੰਡਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਮੰਡੋਲੀ
ਮੰਡੋਲੀ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰ ! ਇਸ ਘਰ ਦੀ ਬਣਤਰ ਇੰਝ ਦੀ ਕਿ ਡਿਊੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਕਮਰਾ,ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਮਰਾ।ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਰੂਬੀ ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਮਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।ਰੂਬੀ ਦਾ ਭਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੋਰਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗੂ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਇਟਲੀ ਦੇਸ਼ ‘ਚ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਪਿਓ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ।ਰੂਬੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੜਕ ਹਾਦਸੇ ‘ਚ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ।
ਉਹ ਸਿਰਫਿਰਾ ਮੁੰਡਾ
ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਰੂਬੀ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ‘ਚ ਇੱਕ ਤਰਫਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।ਲੰਘਦੇ ਆਉਂਦੇ ਉਹ ਰੂਬੀ ਦਾ ਰਾਹ ਰੋਕਦਾ,ਉਹਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਦਾ ਪਰ ਰੂਬੀ ਨੂੰ ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਮਨਜੀਤ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਉਹਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਫਿਰ ਮਨਜੀਤ ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਦਾ ਜੱਗ ਭਰਕੇ ਰੂਬੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਖੜੋਤਾ।ਇਹ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ।ਰੂਬੀ ਦੀ ਮਾਂ ਗੁਰੂਦੁਆਰੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਗਈ ਸੀ।ਰੂਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਜਦੋਂ ਉਹਨੇ ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਕੁਝ ਤਰਲ ਜਿਹਾ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹ ‘ਤੇ ਸੁੱਟਕੇ ਉਹ ਭੱਜ ਗਿਆ।ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾੜ ਪੈਣ ਲੱਗਾ।ਪਿੰਡ ‘ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇੜਲੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ।ਉਹਨੇ ਟੀਕਾ ਲਾਕੇ ਮੋਰਿੰਡੇ ਹਸਪਤਾਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਤੇਜ਼ਾਬ ਹੈ।
ਮਨਜੀਤ ਨੂੰ ਐੱਫ.ਆਰ.ਆਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 29 ਨਵੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਰੋਪੜ ਅਦਾਲਤ ਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ 25000 ਰੁਪਏ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕੀਤਾ।ਫਿਲਹਾਲ ਇਹ ਕੇਸ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ‘ਚ ਹੈ।ਰੂਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਉਸ ਬਦਲੇ ਉਹਨੂੰ ਉੱਮਰ ਕੈਦ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਸੋ ਮੈਂ ਇਸ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
ਕੇਸ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਅਹਿਮ ਨਜ਼ਰੀਆ
2012 ਦੇ ਨਿਰਭਿਆ ਕੇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁੜੀਆਂ ‘ਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਜ਼ੁਰਮ ‘ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅੰਦਰ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਸੋਧੇ ਗਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਣਾਏ ਗਏ।ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਰੂਬੀ ਦੇ ਕੇਸ ‘ਚ ਇਹ ਘਟਨਾ 2011 ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ 2014 ‘ਚ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੇ ਕੇਸਾਂ ਅੰਦਰ ਸਜ਼ਾ ਉੱਮਰ ਕੈਦ ਵੀ ਹੈ।ਪਰ ਰੂਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕੇਸ 2011 ਦਾ ਹੈ ਸੋ ਇਸ ਨੂੰ 2013 ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।ਜਿਵੇਂ ਕਿ 2011 ‘ਚ ਇਸ ਕੇਸ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਰਿਪੋਰਟ ਬਣੀ।ਫਿਲਹਾਲ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਅਜੇ ਵੀ ਅਦਾਲਤ ਅਧੀਨ ਹੈ।
ਮਾਨਸਿਕਤਾ !
ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਕਮਲਾ ਭਸੀਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਸਾਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਸਿੱਖਣੀ ਪਵੇਗੀ।ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਹੋਣਾ ਜਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਮਸਲਾ ਹੈ,ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਮਸਲਾ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।ਫਿਰ ਮਰਦ ਪੀੜਤ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ ਪਰ ਬਦਲੇਗਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।ਸਾਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸਗੋਂ ਪਿਆਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਦੂਜੇ ਇਨਸਾਨ ‘ਤੇ ਦਾਅਵਾ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਉਹਦਾ ਹੱਕ ਹੈ।ਪਰ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਵੀ ਜਿਉਂਦਾ ਜਾਗਦਾ ਇਨਸਾਨ ਹੈ।ਉਹਦੇ ਅਹਿਸਾਸ,ਉਹਦੇ ਜਜ਼ਬਾਤ,ਉਹਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾ ?
ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਹਰ ਸਾਲ 1000 ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਚ ਹੀ ਇਹ ਰੁਝਾਣ ਵਧਿਆ ਹੈ।ਐਸਿਡ ਸਰਵਾਈਵਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਇੰਡੀਆ (ਏ.ਐੱਸ.ਐੱਫ.ਆਈ) ਮੁਤਾਬਕ 2013 ‘ਚ 122 ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ,2014 ‘ਚ 349 ਅਤੇ  2015 ‘ਚ 500 ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ।
ਇੰਡੀਆਜ਼ ਡੋਟਰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਦੀ ਫਿਲਸਾਜ਼ ਲੈਸਲੀ ਉਡਵਿਨ ਜਾਂ ਜਾਵੇਦ ਅਖ਼ਤਰ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਸਬਕ ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਹਸਪਤਾਲ,ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਰੂਬੀ
ਰੂਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਲੇ ਸੜੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਬੰਗਲੋਰ,ਦਿੱਲੀ,ਮੁਹਾਲੀ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸਰਜ਼ਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।ਰੂਬੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ,“ਇੱਕ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਵੇਖ ਸਕਾਂਗੀ ਪਰ ਬੰਗਲੋਰ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਮਾਹਰ ਵੀ ਜਵਾਬ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਰਜ਼ਰੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਤੁਰਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਚ ਕਿੰਨੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੀ ਹੋਏ ਹਨ।ਅਦਾਲਤਾਂ ‘ਚ ਮੈਂ ਇਸ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਇਨਸਾਫ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੇਗਾ।”
ਰੂਬੀ,ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੀਆ
ਰੂਬੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਬਣੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਦਿਲੋਂ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ।ਪਰ ਦੂਜਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁੜੀ ‘ਚ ਖੋਟ ਸੀ।ਜੇ ਇਹ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਣਾ।
ਇਸ ਪੂਰੇ ਕੇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਦੋਸ਼ੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਹੀ ਨਹੀਂ।ਜਦੋਂ ਕੇਸ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਲੈਣ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਮਾਮਲਾ ਰਫਾ ਦਫਾ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਹੋਈ।ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬਣਿਆ ਤਾਂ ਰੂਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਦੋਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀ ਇੰਝ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਬਣਾ ਲਵਾਂਗੇ ਤੂੰ ਕੇਸ ਵਾਪਸ ਲੈ।ਰੂਬੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਸਮਾਜ ‘ਚ ਰੂਹ ਦੇ ਸੌਦੇ ਇੰਝ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੀਲਾਮ ਇੰਝ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨ੍ਹੇਰੇ ‘ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਚਾਨਣ ਭਰੀ ਕੁੜੀ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕੌੜੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ,ਕਿੰਨੀਆਂ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀਆਂ,ਨਾਮੋਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੂਬੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰੰਤਰ ਤਰਾਸ਼ ਰਹੀ ਹੈ।ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਹਰਮਨ ਰੇਡੀਓ ‘ਤੇ ਉਹ ਬਤੌਰ ਪੇਸ਼ਕਰਤਾ ਹਫਤਾਵਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਵਿਸੂਅਲੀ ਹੈਂਡੀਕੈਪਡ ‘ਚ ਜਾਣਾ ਹੋਇਆ।ਰੂਬੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਬ੍ਰੇਲ ਲਿੱਪੀ ਸਿੱਖੀ ਹੈ।
ਰੂਬੀ ਕਿਸੇ ਲਈ ਤਰਸ ਦਾ ਪਾਤਰ ਨਹੀਂ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ।ਰੂਬੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਚ ਵੱਡੇ ਹਾਦਸੇ ਵਾਪਰਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਜੂਦ ਲਈ ਜੂਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਰੱਖਣੀ ਪਵੇਗੀ।
ਰੂਬੀ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਪਿਛਲੇ ਹਫਤੇ ਗੱਲ ਹੋਈ ਤਾਂ ਰੂਬੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਪੇਪਰ ਦੇਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।ਰੂਬੀ ਲਗਾਤਾਰ ਬੈਂਕ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਹੋਵੇ।
ਸਮਾਰਟ ਫੋਨ ਆਡੀਓ ਰੂਪ ‘ਚ ਚਲਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਸੁਣਦੀ ਰੂਬੀ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ,ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ,ਅਪਣਤ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ-ਵੀਰ ਜੀ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ,ਮੈਂ ਠੀਕ ਹਾਂ ਤੁਸੀ ਸੁਣਾਓ !
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
Inderjit Kaur Ruby
Posted in Life, Society, Women | Tagged , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

ਅਨਾੜੀ ਮਨ ਦਾ ਬਿਆਨ

Raj Kapoor
“ਮੇਰੇ ਮਨ ‘ਚ ਇੱਕ ਬਾਤ ਆਈ ਕਿ ਜੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰੱਖਾਂਗਾ।
ਕੰਮੋ ਜੀ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਗੰਗਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਮਾਂ ਬਣੋਗੇ ?”
ਇਸ਼ਕ ‘ਚ ਬੰਦਾ ਨਾਦਾਨ,ਮਾਸੂਮ ਅਤੇ ਪਾਕੀਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਗੰਗਾ ਬਹਿਤੀ ਹੈ’ ‘ਚ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦਾ ਬੋਲਿਆ ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹੈ।ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਇਸੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ।
ਬਤੌਰ ਹਦਾਇਤਕਾਰ ਰਾਡੂ ਕਰਮਾਕਰ ਦੀ ਬਣੀ ਇਹ ਫਿਲਮ 1960 ‘ਚ ਆਈ ਸੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਫਿਲਮ ਗੰਗਾ ਜਮੁਨਾ ਆਈ ਸੀ।ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਸੁਫਨਿਆਂ ਦਾ ਭਾਰਤ ਸਿਰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਪਰ ਉਹ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਥਿੜਕ ਵੀ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ।ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਬਦਲ ਰਹੇ ਸਮਾਜੀ-ਸਿਆਸੀ ਸਮੀਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਨੇਮਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਸਿਨੇਮਾ ਅੰਦਰ ਇਹ ਦੌਰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਸਿਨੇਮਾ ਅੰਦਰ ਬਤੌਰ ਵਿਸ਼ਾ ਡਾਕੂਆਂ ਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਰੁਝਾਣ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਐਂਗਰੀ ਯੰਗ ਮੈਨ ਦਾ ਦੌਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਇਸੇ ਦੌਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਚਿਹਰਾ ਅੱਗੇ ਜਾਕੇ ਅਮਿਤਾਬ ਬੱਚਨ ਬਨਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।
ਇੰਝ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਗੰਗਾ ਬਹਿਤੀ ਹੈ’ ਆਖਰੀ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ।ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੀ ਇਹ ਫਿਲਮ ਆਖਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੀ।ਇਹ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਵੱਲੋਂ ਫਿਲਮ ਵਿਚਲਾ ਨਿਭਾਇਆ ਕਿਰਦਾਰ ਰਾਜੂ ਇਸ ਦਰਮਿਆਨ ਸਾਂਝਾ ਬੰਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਾਗੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝੋ ਅਤੇ ਬਾਗੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਰਾਜ਼ਗੀਆਂ ਭੁੱਲਕੇ ਵਾਪਸ ਆਓ ਅਤੇ ਮਿਲਕੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਮਿਲ-ਜੁਲਕੇ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਸਕੀਏ।ਇਹ ਫਿਲਮ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਖ਼ਫਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਨਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਨੇਮਾ ਅੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਸ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਉਸ ਦੌਰ ਅੰਦਰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਹੁਤ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਹੋਈਆਂ।ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਨੇ ਵੀ ਬਾਖੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਸਾਹਬ ਦੀ ਇਹ ਫਿਲਮ ‘ਨਹਿਰੂ ਵਿਜ਼ਨ ਤੋਂ ਟੁੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ’ ਸਿਰਫ ਇਹ ਫਿਲਮ ਸੀ।
ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਾਅਦ ‘ਚ ਸ਼ਿਆਮ ਬਨੇਗਲ ਦੀ ਹੈ।1991 ‘ਚ ਆਈ ਇਹ ਫਿਲਮ ਭਾਰਤ ‘ਚ ਚੱਲੇ ਸਵਾਧਿਆ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਡੂਰੰਗ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਅਠਾਵਲੇ ਦੇ ਸਵਾਧਿਆ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ‘ਚ ਕਈ ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਪਰ 1960 ਦੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਸਾਹਬ ਦੀ ਇਹ ਫਿਲਮ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਐਂਗਰੀ ਯੰਗ ਮੈਨ ਦੌਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਕਾਰ ਹੈ।ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਜੋ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਉਹ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਹੈ ਜੋ  ਥਾਂ ਥਾਂ ਗਾ ਆਪਣਾ ਗੁਜ਼ਰ ਬਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ‘ਚ ਵੀ ਨਹਿਰੂ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।ਜੋ ਪੰਡਿਤ ਨਹਿਰੂ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਡਿਸਕਵਰੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆਂ ‘ਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਗੀਤ ‘ਆ ਅਬ ਲੌਟ ਚਲੇ’ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ।
ਅਜਿਹੇ ਅਣਗਿਣਤ ਇਸ਼ਾਰੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ  ਸਿਨੇਮਾ ‘ਚ ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫਿਲਮ ਅੰਦਰ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਖਾਸ ਹੈ।ਰਮੇਸ਼ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਫਿਰ ਸੁਬਹਾ ਹੋਗੀ’ ‘ਚ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਗੀਤ ਹੈ।ਭਾਵਾਂਕਿ ਇਹ ਗੀਤ ਉਹਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ‘ਚ ਸੈਂਸਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਗੀਤ ਬੇਉਮੀਦੀ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।ਇਸ ਗੀਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਬੋਲ ਸਨ-
ਜਬ ਧਰਤੀ ਕਰਵਟ ਬਦਲੇਗੀ
ਜਬ ਕੈਦ ਸੇ ਕੈਦੀ ਛੂਟੇਂਗੇ
ਜਬ ਪਾਪ ਘਰੋਂਦੇ ਫੂਟੇਂਗੇ
ਜਬ ਜ਼ੁਲਮ ਕੇ ਬੰਧਨ ਟੂਟੇਂਗੇ
ਜੇਲ੍ਹੋਂ ਕੇ ਬਿਨਾਂ ਜਬ ਦੁਨੀਆਂ ਕੀ
ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਈ ਜਾਏਗੀ
ਵੋਹ ਸੁਬਹਾ ਤੋਂ ਹਮ ਹੀ ਲਾਏਂਗੇ
ਵੋਹ ਸੁਬਹਾ ਹਮੀਂ ਸੇ ਆਏਗੀ
ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ ਸ਼ੋਅਮੈਨਸ਼ਿਪ ਹੁੰਦਿਆ ਵੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ।ਸੰਗਮ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜਿੰਨ੍ਹੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਰੁਝਾਣ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।ਰੂਸ ਅੰਦਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਜ਼ਬ ਦੀ ਦੀਵਾਨਗੀ ਸੀ।ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾਈ ਜ਼ੁਬਾਨ ਅੰਦਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਵੀ ਖਾਸ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ।ਫਿਰ ਸੁਬਹਾ ਹੋਗੀ ਫਿਲਮ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦੇ ਕ੍ਰਾਈਮ ਐਂਡ ਪਨਿਸ਼ਮੈਂਟ,ਫਿਲਮ ਛਲੀਆ ਵਾੲ੍ਹੀਟ ਨਾਈਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੀ ਵਹੀਦਾ ਰਹਿਮਾਨ ਨਾਲ ਆਈ ਫਿਲਮ ਤੀਸਰੀ ਕਸਮ ਫਨੇਸ਼ਵਰ ਨਾਥ ਰੇਣੂ ਦੀ ਰਚਨਾ ‘ਮਾਰੇ ਗਏ ਗ਼ੁਲਫਾਮ’ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।
ਬਤੌਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਸਾਹਬ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ‘ਚ ਵੇਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ,ਬਾਬੀ,ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ,ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲੀ,ਸੱਤਿਅਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜੋਕਰ ‘ਚ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੀਵੀਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਖਾਸ ਆਕਰਸ਼ਨ ਦੇ ਜਿਸ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਉਹ ਕੋਈ ਹੁਨਰ ਵਾਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੀ ਵਿਖਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।ਬਚਪਨ ‘ਚ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਉਲਟ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀ ਅਜਿਹੇ ਆਕਰਸ਼ਨ ‘ਚ ਬਾਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਦਰਮਿਆਨ ਮਹੀਨ ਜਿਹਾ ਪਰਦਾ ਹੈ।ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅੰਦਰ ਔਰਤ ਮਨ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਮਹੀਨ ਲਕੀਰ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਾਖੂਬੀ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਤੋਂ ਬੱਚਦੇ ਹੋਏ ਔਰਤ ਮਨ ਦੀ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਬੀ ਫਿਲਮ ਉਸ ਦੌਰ ਅੰਦਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਸੀ ਤਾਂ ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲੀ ‘ਚ ਬੰਦਾ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਪਲੀਤ ਹੋ ਰਹੇ ਕੈਨਵਸ ਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਪਰਦਾਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੱਤਿਅਮ ਸ਼ਿਵਮ ਸੁੰਦਰਮ ਫਿਲਮ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਬਦਸੂਰਤ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਅਸਲ ਮਾਇਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਸੀ ਤਾਂ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ ਉਸ ਦੌਰ ਅੰਦਰ ਵਿਧਵਾ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੁਰਜ਼ੋਰ ਅਪੀਲ ਕਰਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮਸਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਸੀ।
ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚਾਰਲੀ ਚੈਪਲਿਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋਕਰ ਬਣ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਖੁਦ ਦੇ ਰੂਬਰੂ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਰੀਤ ‘ਚ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਆਪਣੇ ਸਿਨੇਮਾ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਉਹ ਮਹਿਜ਼ ਫਿਲਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ।
14 ਦਿੰਸਬਰ-ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ
Raj Kapoor
Posted in Cinema, History, Politics | Tagged , , , , , , , , | Leave a comment

ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ‘ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਤੇ ਅਦਬੀ ਮੇਲਾ 2017’

ਬੇ-ਲੌਸ ਮਹੁੱਬਤ ਕਾ ਸਿਲਾ ਢੂੰਡ ਰਹਾ ਹੂੰ
ਨਾਦਾਂ ਹੂੰ ਯੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਂ ਕਿਆ ਢੂੰਡ ਰਹਾ ਹੂੰ
ਇੱਕ ਮੋੜ ਪੇ ਟੂਟੇ ਹੂਏ ਖੰਡਰ ਸੇ ਮਕਾਂ ਮੇਂ
ਗੁਜ਼ਰੇ ਹੂਏ ਲਮਹੋ ਕਾ ਪਤਾ ਢੂੰਡ ਰਹਾ ਹੂੰ – ਨਫ਼ਸ ਅੰਬਾਲਵੀ
ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਟ,ਪੱਥਰ ਗਾਰੇ ਦੀ ਲਿੱਪੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਜ਼ੁਬਾਨ ਹੈ।ਇਹ ਜ਼ੁਬਾਨ ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ।ਅਸੀ ਕੋਣ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਸੀ ਕੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕੱਲ੍ਹ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਇਹ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਦਾ ਅਹਿਮ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਨਫ਼ਸ ਅੰਬਾਲਵੀ ਦੀ ਇਹ ‘ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ’ ਮਿਲਕੇ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।ਇਸ ਵਾਰ ਦਾ ਸੰਗਰੂਰ ਹੈਰੀਟੇਜ ਲਿਟਰੇਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ 2017 ਕੁਝ ਇਸੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਫਬਤੀਆਂ ਦਾ ਟ੍ਰੋਲ ਨਾਮ ਹੈ।ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਗਰੂਰ ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਝੇਡਾ ਕਰਦੇ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਕਹਿ ਉੱਠਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡਾ ਨੀ ਕਸੂਰ ਸਾਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ !
ਪਰ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਆਬੋ ਹਵਾ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ।ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀ ਆਪਣੇ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਈਏ।ਇਸੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ‘ਚ ਰੱਖਦਿਆਂ 28 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਸੰਗਰੂਰ ਹੈਰੀਟੇਜ ਪ੍ਰਿਸਰਵੇਸ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਹੋਂਦ ‘ਚ ਆਈ।ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2015 ਤੋਂ ਕੌਸ਼ਿਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਕਿ ਜੈਪੁਰ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਤਰਜ ‘ਤੇ ਇੱਥੇ ਮੇਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ‘ਚ ਪੰਜਾਬ,ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਇਸ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸੰਗਰੂਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਸੰਗਰੂਰ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਲਵਈ ਰਿਆਸਤਾਂ ‘ਚੋਂ ਇੱਕ ਜੀਂਦ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਆਪਣੀ ਇਸੇ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਗਰੂਰ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਹੇਜਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।ਪਰ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੁਣ ਖੰਡਰਾਂ ‘ਚ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਕਿਲ੍ਹਾ,ਲੇਡੀ ਮਿੰਟੋ ਗਰਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ,ਹਰਮਿਟੇਜ ਪੈਲੇਸ,ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਫਤਰ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਖਾਸ ਵਿਰਾਸਤ ਵੀ ਅਣਗੋਲੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਵਾਰ ਜਨਰਲ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਸੰਗਰੂਰ ‘ਚ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਤੇ ਅਦਬੀ ਮੇਲਾ 2017 ਦਾ ਖਾਸ ਆਕਰਸ਼ਨ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ‘ਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ।ਲਗਾਤਾਰ ਪਿਛਲੇ 2 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹੋ ਰਹੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਵੱਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।ਇਹ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਉੱਧਮ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਦਬੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅਦਬੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰੂਬਰੂ ਹੋਣ ਲਈ ਚੰਗਾ ਮੰਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
2 ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਤਰਤੀਬ
ਸੰਗਰੂਰ ਹੈਰੀਟੇਜ ਅਤੇ ਲਿਟਰੇਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ 2017 ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ‘ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
1 ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ
2 ਵਿਰਾਸਤੀ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੈਰ
3 ਅਦਬੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਚਰਚਾ
1 ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ
25 ਤਾਰੀਖ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ।ਇਹ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਅੰਦਰ ਵੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਬੱਚਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅੰਦਰ ਹੈਰੀਟੇਜ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ,ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ‘ਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਮ ਸ਼ਾਂਤਨੀ ਗੋਵਿੰਦਨ,ਡਾ. ਤੇਜਿੰਦਰ ਹਰਜੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ 2017 ਦੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ੇ ਸਤਪਾਲ ਭਿੱਖੀ ਹੁਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ੈਸ਼ਨ ਵੀ ਖਾਸ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।
ਡਾ ਤੇਜਿੰਦਰ ਹਰਜੀਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਕਾਫੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ।
ਸ਼ਾਂਤਨੀ ਗੋਵਿੰਦਨ ਨੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ‘ਚ ਕਾਫੀ ਨਿੱਠਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟ੍ਰਸਟ,ਚਿਲਡਰਨ ਬੁੱਕ ਟ੍ਰਸਟ,ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿੰਨਸ ਇੰਡੀਆ ਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹਨ।ਸ਼ਾਂਤਨੀ ਨੇ ਸੁਫਨਿਆਂ ਦਾ ਵੇਖਣਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਮੁਤਾਬਕ ਅਜ਼ਾਦ ਖਿਆਲ ਬੁਨਣ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ।
ਕਵੀ ਸਤਪਾਲ ਭਿੱਖੀ ਹੁਣਾਂ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਗੱਲ ਇਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ‘ਚ ਕਾਫੀ ਅਹਿਮ ਸੀ।ਉਹਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਫੂਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਉੱਧਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।ਸਤਪਾਲ ਭਿੱਖੀ ਆਪਣਾ ਤਜਰਬਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਧਾਰਣ ਘਰਾਂ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵਿੱਤੀ ਹਲਾਤ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਪਾ ਰਹੇ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਤਾਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਸਾਹਿਤ ਅੰਦਰ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ।ਭਿੱਖੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿਉਂ ਕਿ ਇੱਕ ਬੇਹਤਰ ਸਮਾਜ ਲਈ ਉਸ ਸਮਾਜ ‘ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ‘ਚੋਂ ਚੰਗੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ,ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੇਖਕ ਹੋਣੇ ਜ਼ਰੂਰ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
2 ਵਿਰਾਸਤੀ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੈਰ
25 ਤਾਰੀਖ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਨਾਲ ਤੰਦਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਘੰਟਾ ਘਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਸੰਗਰੂਰ ਦਾ ਘੰਟਾ ਘਰ 1857 ‘ਚ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਵਾਨਖ਼ਾਨਾ ਸੜਕ ‘ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਘੁਬੀਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।80 ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਇਹ ਘੰਟਾ ਘਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਖਾਸ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘੰਟਾ ਘਰ ਦੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇਹਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।ਮਾਧੋ ਰਾਮ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਸੰਪਤ ਰਾਏ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ 1983 ਤੋਂ ਇਹਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਣਗੋਲਿਆ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਇਸ ਘੰਟਾ ਘਰ ਦੀ ਘੜੀ ਦੀ ਚਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਗੇੜਾ ਦੋ ਕੁਇੰਟਲ ਭਾਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਰਾਸਤੀ ਮੇਲਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕਰਨਵੀਰ ਸੀਬੀਆ ਮੁਤਾਬਕ ਪਿਛਲੇ 150 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਵੱਡਮੁੱਲੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਭਿਆ ਹੈ ਪਰ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਵਤੀਰੇ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਕਾਫੀ ਉਦਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਘੰਟਾ ਘਰ ਨੂੰ ਸਖਤ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਪਰ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਭਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਉਦਾਸ ਹਨ।
ਇਸ ਸੈਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ ਬਨਾਸਰ ਬਾਗ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਖ਼ਾਨਾ ਸੀ।ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੌਰਾਨ ਹੈਰੀਟੇਜ ਵਾੱਕ ਦਾ ਇਹ ਦੀਵਾਨ ਖ਼ਾਨਾ ਖਾਸ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਬਨਾਸਰ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।ਬਣ (ਜੰਗਲ) + ਸਰ (ਸਰੋਵਰ) ਦਾ ਸੰਗਰੂਰ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦਾ ਨਾਲ ਸਰਾਬੋਰ ਸੀ।ਇਸ ਬਾਗ ਅੰਦਰ ਦੀਵਾਨ ਖ਼ਾਨਾ ਬਣਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਸਨ।ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਡਨ ਦੇ ਬਕਿੰਘਮ ਪੈਲੇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸੰਗਰੂਰ ਬਾਰੇ ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰਾਜੀਵ ਜਿੰਦਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਰਘੁਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਗਰੂਰ ਨੂੰ 1870 ‘ਚ ਮੁੜ ਨਵੀਂ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਨਾਲ ਉਸਾਰਿਆ ਸੀ।ਇਹ ਨਿਰਮਾਣ ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਤਰਜ ‘ਤੇ ਸੀ।ਰਾਜਾ ਰਘੁਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਟੀਕਾ (ਇਹ ਉਸ ਨਾਮ ਅੱਗੇ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਜਾਵੇ) ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਦੀ ਰਘੁਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਂਭੀ ਸੀ।ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਆਪ ਕਦੀ ਵੀ ਸੰਗਰੂਰ ‘ਚ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਰਸਾਤੀ ਮਹਿਲ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰੇ।ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਉਹਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਧੂ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਲ ਬਾਦਲ ਟੈਂਟ ਕਾਫੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।ਜਿੰਦਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਟੈਂਟ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ,ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰਫ ਰਾਜਾ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਹੀ ਸੀ।
ਸੰਗਰ ਤੋਂ ਸੰਗਰੂਰ ਅਤੇ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸਲੀ ਸਟੇਟ ਆਫ ਜੀਂਦ ਰੀਵਿਜ਼ਟਡ ਦੇ ਲੇਖਕ ਰਾਜੀਵ ਜਿੰਦਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਗਰੂਰ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਫੁਲਕੀਆ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਸੰਗਰ ਤੋਂ ਪਿਆ ਹੈ।ਦੀਵਾਨ ਖ਼ਾਨਾ ਬਾਰੇ ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਭਵਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ‘ਚ ਮੁਗਲ ਅਤੇ ਰਾਜਪੁਤਾਨਾ ਇਮਰਾਤਸਾਜ਼ੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਹੈ।ਇਹਦੀ ਛੱਤ ਇਰਾਨੀ ਕਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪੋਤਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪਿਛਲੇ 150 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਛੱਤ ‘ਤੇ ਕਦੀ ਜਾਲੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ।
ਇਸ ਸੈਰ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਗਾਰਡਨ ਸੀ।ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਗਾਰਡਨ ਅੰਦਰ ਇਟਾਲੀਅਨ ਮਾਰਬਲ ਦੇ ਫੁਹਾਰੇ ਹਨ।ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਇੱਥੇ ਲਕੜੀ ਦਾ ਪੁੱਲ ਸੀ ਜੋ ਬਾਰਾਂਦਰੀ ‘ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ‘ਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
3 ਅਦਬੀ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਚਰਚਾ
26 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਰਸਾਤੀ ਅਤੇ ਅਦਬੀ ਮੇਲੇ ਦਾ ਮੰਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਆਇਆ।ਇਸ ਦਿਨ ਅਨਵਰ ਅਲੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਗਵਾਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ,ਐੱਚ ਕਿਸ਼ੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੁੱਡ ਮੋਟਰਿੰਗ,ਹਰਕੀ ਵਿਰਕ ਦੀ ਤਿਤਲੀਆਂ ਦੀ ਵੇਦਨਾ,ਜਸਬੀਰ ਰਾਣਾ ਦੀ ਇੱਥੋਂ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ,ਡਾ. ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਸ਼ਰਨ ਦੀ ਸ਼ੈਡੋ ਆਫ ਦੀ ਫੇਡਿੰਗ ਟਵੀਲਾਈਟ,ਅਜੈ ਬਰਾੜ ਅਤੇ ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਦੀ ‘ਵੈਨ ਅਬਦਾਲੀ’ਜ਼ ਪਲਾਕੁਇੰਨ ਟ੍ਰੈਂਮਬਲਡ’,ਅਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਦੀ 1708 ਦਸਮ ਗੁਰੁ ਦੀ ਦੱਖਣ ਫੇਰੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਇਸ ਮੌਕੇ ਜਸਟਿਸ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਾਰੋਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿਆਂਇਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ,ਐੱਚ. ਕਿਸ਼ੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਵਾਜਾਈ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਅਤੇ ਨਾਰਵੇ ਤੋਂ ਆਈ ਲਿਖਾਰੀ ਅਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਜੇ. ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਜੇ. ਸਿੰਘ ਨਾਰਵੇ ‘ਚ ਰਹਿੰਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ।ਇਸ ਮੌਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਓਹ ਇੰਡੀਆ’ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਖਾਸ ਆਕਰਸ਼ਨ ਸੀ।ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਮਰਹੂਮ ਅਨਵਰ ਅਲੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਗਵਾਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ’ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸੱਚਲ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਦਿੱਖ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਡਾ. ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ ਹੁਣਾ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਫੈਸਟੀਵਲ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਹਮੁੱਖੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਗੁਰਮੁੱਖੀ ਅੰਦਰ ਰੁਝਾਣ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿੱਘਾ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸ਼ੈਸ਼ਨ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਸੀ।ਇਸ ‘ਚ ਬੁਲਾਰੇ ਵੱਜੋਂ ਡਾ. ਪੰਡਿਤ ਧ੍ਰੇਨਵਰ ਰਾਓ,ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਯੁਵਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2017 ਦੇ 13 ਲੱਖ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਢਾਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ੇ ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਸਤੌਜ,ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਡਾ ਬਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਰਹੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨੂੰ ਫਿਰਕੂ ਰੰਗ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।ਕੰਨੜ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਆਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਇਸ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੇ ਆਸ਼ਕ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਵਰਗੇ ਹਿੰਦੂ,ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਬਾਬੂ ਫਿਰੋਜ਼ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ ਵਰਗੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਹਨ।ਸੋ ਸਾਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ‘ਚ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ,ਡਾ ਦਵਿੰਦਰ ਸੈਫੀ ਤੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਕਰਤ ਕੀਤੀ।ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਉਹਨੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨਰਾਜ ਪਾਤਰ ਵੱਲੋਂ ਗਜ਼ਲ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਾਇਨ ਦੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਨੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਗੱਲ ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਧੂਰੀ ਹੈ।ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖ ਵਿਰਸਾਤ ਦੇ ਗਵਾਚੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਅਮਰਦੀਪ ਹੁਣਾਂ ਇਸ ‘ਤੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਫੋਟੌਆਂ ਸਮੇਤ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।ਇਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ‘ਚ ਉਹਨਾਂ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਲੋਸਟ ਹੈਰੀਟੇਜ ਅਤੇ ਦੀ ਕੁਇਸਟ ਕੰਟੀਨਿਊ’ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਬੰਦੇ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਅਹਿਸਾਸ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।
ਅਖੀਰ
ਇਹਨਾਂ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖੋ।ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਕਰੋ।ਅਜਿਹੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਅਤੇ ਅਦਬੀ ਮੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਅਦਬ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਅਹਿਮ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।ਅਸੀ ਕੋਣ ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖੇ ਕੋਣ ਸਨ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਵਜੂਦ ਉੱਭਰਕੇ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹੈ।ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਹੈ :-
“ ਹਰ ਇਤਿਹਾਸ ਖੁਦ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”
ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲੋਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕ ਟੁਰਨਾ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ

This slideshow requires JavaScript.

Posted in Heritage, History, Literature, Society | Tagged , , , , , , , , | Leave a comment